X
تبلیغات
ماهی شناسی - کوسه ها / تالیف وترجمه : هانیه همایونی دانشجوی کارشناسی ارشد بیولوژی دریا
ماهی شناسی
 

چکیده :
شگفتی های زیادی در مورد کوسه ها وجود دارد که در اینجا تنها برگزیده ای از جالب ترین خصوصیات بیولوژیک آنها و ویژگی های خاص این ماهیان ضمن رده بندی و معرفی گونه هایی منحصر به فرد برای عموم علاقه مندان و بیولوژیست ها گنجانده شده است .
مقدمه :
اغراقی که در مورد کوسه ها حتی در حال حاضر می شود باعث شده تا کوسه ها به غارتگران بی رحمی مشهور شوند ، اما این واقعیت تنها در مورد معدودی از آنها صدق می کند . شاید عمده آنها به نظر ابتدایی ، نادان و شرور باشند ولی تحقیقات اخیر نشان می دهد که کوسه ها گروه بسیار موفقی هستند که از 400 میلیون سال قبل همچنان زندگی می کنند و در اکوسیستم های دریایی بالاترین سطح زنجیره غذایی را به خود اختصاص داده اند .
اسکلت غضروفی این ماهیان باعث کاهش وزن و کمک به شناوری آنها می شود . بر خلاف ماهیان بدون آرواره ( لامپری ها و هاگ فیش ها ) که اسکلت غضروفی دارند در این ماهیان آرواره به خوبی تکامل یافته وبا رسوبات آهکی به شدت تقویت شده است همچنین منافذ بینی زوج و باله های پشتی و لگنی زوج و پنج تا هفت شکاف آبششی ازویژگی های آنها می باشد .
صفات اختصاصی
فلس ها...
پوستی زبر همانند سمباده که مربوط به وجود تعداد زیادی فلس های placoid می باشد . ساختار این فلس هایاد آور ساختار دندان است ؛ مخروطی کوچک ، عاج و حفره ی عروقی عصبی که از مینا پوشیده شده است .
دندان ها ...
خصوصیت بارز ومحسوس کوسه ها دندان های شان است . منشا این دندان های مینادار همان فلس های placoid
هستند .از چندین ردیف دندان های آنها تنها ردیف اول و دوم به طور فعال در تغذیه استفاده می شوند و ردیف های بعدی تنها جایگزین دندان های پوسیده یا شکسته ردیف جلو می شوند .
چشم ها...
دید دو چشمی کوسه ها بهتر از آن چیزی است که تصور می شود . برخلاف بسیاری از ماهی های استخوانی کوسه ها قادر به کنترل اندازه ی مردمک خود هستند . کوسه هایی که در تاریکی یا نورهای کم شکار می کنند دارای یک لایه سلولی tapotm در شبکیه خود هستند که نور را به شدت منعکس می کند و در نتیجه شبکیه دو بار تحریک شده و نور منعکس شده از چشم آنها در تاریکی باعث درخشش چشم هایشان شبیه چشم های گربه ها می شود .
بسیاری از کوسه ها مخصوصا کوسه های راسته ی Carchariniformes دارای پلک سوم هستند و زمانی که کوسه نزدیک شکار می شود این پلک به عنوان یک محافظ روی چشم را می پوشاند و نقش چشم به حواس دیگر ی منتقل می شود.
گیرنده های الکتریکی Ampullae de lorenzini ...
یکی از حس های کوسه ها Ampullae de lorenzini می باشد که به صورت حفره هایی در اطراف پوزه ی آنها دیده می شود . Great white sharks پلک سوم ندارند این کوسه به کمک همین گیرنده های الکتریکی خود شکار می کنند . با استفاده از این گیرنده های الکتریکی کوسه ها قادرند ایمپالس هایی فقط در حدود یک هزارم ولت را که از هر تغییر الکتریکی تولید شده توسط هر موجود زنده ای بسیار کمتر است را دریافت کنند و به این ترتیب محل شکار را با میدان های بیو الکتریکی طبیعی خود شناسایی می کنند .
بویایی...
کوسه ها حس بویایی بسیار قوی دارند و به وسیله آن می توانند یک بخش از خون را در یک میلیون بخش از آب تشخیص دهند .
جهت یابی ...
گونه هایی از کوسه ها که مهاجرت های طولانی را انجام می دهند با در نظر گرفتن میدان الکتریکی زمین جهت حرکت و مسیر خود را تشخیص می دهند . همانند یک قطب نما !
شنوایی ...
کوسه ها قادر به دریافت صداهایی با فرکانس پایین می باشند . گوش داخلی کوسه ها دارای سه مجرای نیم دایره
می باشد و یک مجرای اندولنفاتیک گوش داخلی را به آب مرتبط می کند. سنگریزه های شنوایی کوسه ها دانه های آهکی هسنتد که از دانه های شن وارد شده از مجرای اندولنفاتیک تشکیل یافته اند .
کوسه ها به سوی ارتعاشات نامنظم که شاید علائمی از یک طعمه زخمی باشد جذب می شوند و حساسیت کمتری نسبت به اصوات با فرکانس بالا دارند .
همسفرگی با کوسه ...
همسفرگیcammensalism)) نوعی از همزیستیsymbiosis) ) است که در این رابطه یک طرف سود می برد و طرف دیگر نه سود می برد نه زیانی متحمل می شود . مانند همسفرگی Remora یا Pilet fishes از خانواده Echeneidae با کوسه ها. این ماهی به کمک باله ی پشتی خود که تبدیل به بادکشی بر روی سر آن گشته به کوسه ها می چسبد و از باقی مانده ی غذای آنها استفاده می کند .
سوپ باله ی کوسه ...
تحقیقات انجام شده در بازار غذاهای دریایی هنگ کنگ نشان می دهد که تجارت باله ی کوسه در جهان بسیار بیشتر از آنچه که تخمین زده شده می باشد . هنگ کنگ مرکز اصلی تجارت باله ی کوسه ی جهان است و آمارها نشان می دهد که % 50تا% 80 تجارت این محصول در این کشور صورت می گیرد . در حال حاضر بیشتر کوسه ها مورد تهدید قرار گرفته اند و در ادامه این روند منقرض خواهند شد .
همسر یابی وزادو ولد کوسه ها ...
یک صفت عالی در میان کوسه ها لقاح داخلی آنها می باشد . دامنه ی وسیعی از استراتژی های تولید مثلی ، از روش ساده تخم گذاری (oviparity) تا روش پیشرفته ی زنده زایی viviparity)) که جنین از طریق جفتی آنالوگ با جفت پستانداران تغذیه می شود ، وجود دارد .
آمیزش آنها توسط آلت تناسلی نر clasper)) در طول رفتارهای جفت یابی پیچیده ای که گاهی همراه با صدمات نسبتا سخت ماده صورت می گیرد .
حدود %43 از کوسه ها تخم گذار هستند، مانند carpet sharks و bullhead sharks ,cat sharks گونه هایی مانند caw sharks، dog fishesو بیشتر Hound sharks تخم گذار زنده زا oviviparity)) هستند و جنین تا زمان تولد از کیسه زرده و مواد مغذی اضافی که توسط مادر فراهم می شود تغذیه می کند .
تولید مثل mackerel sharks روش عجیبی از زنده زایی به نام oophagy یا زنده زایی همنوع خواری می باشد .
در این روش جنین های makos و thresher sharks با خوردن تخم های بارور نشده ای که مادر با ادامه روند تخمک گذاری آنها را تهیه می کند ، تغذیه می کنند . در sand tiger sharks حد اعلی این شکل از تولید مثل دیده می شود و قوی ترین جنین ها سایر جنین ها را در رحم مادر شکار می کنند . و فقط 1 یا 2 توله بعد از 9 تا 12 ماه بارداری متولد می شوند و از همان دوران جنینی در بدن مادر خود تمرین شکار می کنند . دوره ی بارداری درروش زنده زایی حدود 6 تا 22 ماه می باشد .


تنوع کوسه ها ...
در آب های جهان حداقل 370 گونه کوسه یافت می شود که در 12 راسته و 21 خانواده و 74 جنس رده بندی می شوند ( بر اساس رده بندی Nelson . 1994این لیست شامل 8 راسته می باشد ) . پراکنش آنها در سراسر جهان از مناطق گرمسیری و معتدل تا آب های قطبی و در همه اعماق می باشد . اگر چه همه ی آنها در دریا زندگی می کنند ولی برخی انواع یا در آب شیرین زندگی می کنند ویا برای جستجوی غذا وارد آب شیرین می شوند.
راسته ؛ Heterodontiformes
قدیمی ترین کوسه های زنده معروف به horn sharks یاbullhead sharks با 8 گونه در یک جنس و یک خانواده(Heterodontidae) به این راسته تعلق دارند .نمونه هایی از کوسه های بسیار قدیمی که یک نسبت باستانی با Hybodontid sharks منقرض شده مربوط به دوره ی دونین (408 تا 360 میلیون سال قبل ) دارند این کوسه ها تنها کوسه های زنده ای هستند که با وجود دو باله ی پشتی خارداروسمی باله ی مخرجی نیز دارند.
( سایر کوسه هایی که در باله ی پشتی خود خار دارند فاقد باله ی مخرجی هستند ) . سر بزرگ شان با پیشانی برجسته و یک تاج استخوانی با دو لبه در بالای چشم هایشان که شبیه به شاخ می باشد علت شهرت آنها به sharks hor می باشد .
جنس Heterodontus لغتی یونانی است و اشاره به ناجور دندان بودن آنها دارد زیرا دندان های جلویی آنها کوچک وتیز و دندان های عقبی آنها پهن وآسیایی است . . آروه ی بالایی آنها به جمجمه ثابت شده به طوری که آنها ماننده بسیاری از کوسه ها نمی توانند گازهای بزرگی بگیرند.
horn sharks کوسه های تنبل و کف زی که طول آنها معمولا به m 1.6 می رسد . آنها روزها بر روی جزایر صخره ای یا زیر بسترهایی از کلپ ها دراز می کشند و شب ها به شکار می روندغذای آنها شامل بی مهرگانی نظیر توتیای دریایی، نرمتنان، کرمهای دریایی سخت پوستان می باشد. این کوسه ها تخم گذار هستند و تخم ها یشان در غلا ف بی نظیر پیچ مانندی قرار می گیرند .
ما ده ها تخم ها یشان را در شکاف بین صخره ها مخفی کرده و از آنها مراقبت می کنند نوزاد ها بعد از تولد در زیر پوشش مادرشان قرار می گیرند . گونه های استرالیایی ( Heterodontus portusjadesoni) port jakson sharksمها جرت های فصلی طولانی را انجام می دهند و هر ساله به محل های تولید مثلی خود باز می گرد ند.horn sharks به خوبی در آکواریوم ها زنده می مانند ودر چنین محیط هایی امکان برسی شان از لحاظ جفت گیری و رفتارهای تولید مثلی آنها زیاد است
frilled Sharks
راسته Clamydoselachiformes
از جمله کوسه های ابتدایی با تنها یک نماینده زنده ( Damydoselachus Anguineud)
می باشد این کوسه ها با Cladodonts باستانی منقرض شده در ارتباط هستند البته شاید تنها از لحاظ ظاهری به آنها شباهت داشته باشند. frilled Sharks دارای دندان هایی با سه نوک هستند که تنها در کوسه های سنگواره نمونه آنها دیده شده است.
این کوسه ها تنها یک باله پشتی دارند و شکل مارمانند بدن 2 متریشان احتمالا نوعی سازگاری برای شکار طعمه هایی است که در شکاف ها و غارهای شیب غاره یافت می شوند. دارای آرواره هایی با قابلیت توسعه بسیار، که اجازه می دهد شکارهای بزرگی را بگیرند. نام آنها از شکاف های آبششی سست و آویخته آنها که به صورت یک حاشیه ریشه دار دور تا دور سرشان دیده می شود مشتق شده.
این کوسه ها در ابتدا در ژاپن در خلیج sagami در سال 1880 کشف شدند و توسط تور ترال از اعماق صید شدند . آتها در عمقی حدود 300 تا 600 متری زندگی می کنند . به دنبال آن در سواحل استرالیا، شیلی ، کالیفرنیا و جنوب آفریقا که در این ناحیه به زیر گونه هایی تقسیم می شوند ، یافت شدند . این کوسه ها تخم گذار زنده زا هستند ودر هردوره 6 تا 12 بچه به دنیا می آ ورند .

caw sharks sixgilled & sevengilled sharks) (
راسته Hexanchiformes
دراین راسته 5 گونه از کوسه ها نادرو بزرگی که طولشان به m 4.5 می رسد در 3 جنس و 1 خانواده قرارمی گیرند .
آنها دارای 1 شکاف آبششی اضافی در جنس Hexanchus و 2 شکاف آبششی اضافی در جنس های Notorynchus و Heptranchias نسبت به سایر کوسه ها با 5 شکاف آبششی می باشد . این کوسه ها با چشمان ریز، یک باله ی پشتی و یک باله ی مخرجی اساسا به دلیل شباهت شان به اشکال ابتدایی و منقرض شده در ساختار اسکلت بدن ، دستگاه گوارش و دستگاه دفع مورد توجه هستند . این کوسه های غارتگر از ماهی ها وفک ها تغذیه می کنند، اما آنها در واقع لاشه خوار هستند و دندان های نوک تیز آرواره ی بالایی شان را در گوشت لاشه ی وال ها قلاب کرده و با دندان های شانه ای آرواره ی پایینی خود قطعات بزرگی از گوشت آنها را جدا می کنند . آب های سرد را ترجیح داده و در اعماق آب های گرمسیری زندگی میکنند .
این کوسه ها حدود 80 بچه ی در حال حاضر (Bluntnose sixgilled sharks Hexanchus griseus) گونه هایی آسیب دیده هستند .
carpet sharks یا orectoloboids sharks
راسته Orectoloboiformes
این راسته در بر گیرنده ی 33 گونه از کوسه ها در 13 جنس و 7 خانواده می باشد . این کوسه ها در آب های کم عمق مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری اقیانوس هند و آرام زندگی می کنند
و 2 گونه از آنها در اقیانوس اطلس یافت می شوند. این کوسه های از لحاظ اندازه رنج وسیعی از
sharks epaulette با طولی حدودm 1و whale sharks عظیم الجثه با طولی حدود 15 تا 18 متر (وزن حد ود 20 تن) را شامل
می باشند .
و در واقع کوسه وال Rincodon typus)) بزرگترین ماهی دنیا است .
sharks colorfulcarpet و
zebra sharks کوسه گوره خری
( خانواده های Parascyllidae و Stegostomatidae ) وwobbegong sharks
( خانواده ی Orectoloboidae ) و nurse sharks کوسه پرستار( خانواده ی Ginglymostomatidae) و blind sharks کوسه های کور ( خانواده ی Brachaeluridae ) با اینکه از لحاظ ظاهری فرق بسیاری با هم دارند اما کاملا به هم مرتبط هستند ، دهان نیمه تحتانی سبیلک های مربوط به بینی وشکاف های مرتبط بین دهان و سوراخ های بینی و اسپیراکل های بزرگ از ویژگی های این کوسه ها می باشد . بیشتر توله ها یی که به دنیا می آیند طرح های خط دار و یا خال داری بر روی بدن شان دارند که در مرحله ی بلوغ محو می شود .


این گونه ها تخم گذار هستند اما بعضی از گونه ها تخم گذار زنده زا هستند و معمولا 12 بچه ی کوچک به دنیا می آورند . whale sharks حدود 300 تخم به اندازه ی توپ فوتبال می گذارند و نوزادان زمان خروج از تخم cm 35 می باشند . همه آنها به استثنای کوسه وال ها کفزی هستند و روی بستر ویا نزدیک بستر به سر می برند و اغلب شب گرد هستند .
در اکثر گونه ها اسکلت باله ی سینه ای تغییر یافته به طوری که به وسیله ی آن می توانند بر روی بستر دریا راه بروند . و حتی زمانی که آشفته می شوند بیشتر آنها به جای آنکه شنا کنند ، می خزند . این کوسه ها اساسا از نرمتنان و سخت پوستان تغذیه می کنند برای همین دندان هایی مناسب له کردن و آسیاب کردن دارند . اما carpet sharks از ماهی ها تغذیه کرده بنابراین دندان های نازک و بلندی دارند .
کوسه وال ها با آن هیبت بزرگ خود فیلتر کننده هستند و خارهای آبششی آنها میله های غضروفی هستند که در میان شان بافت اسفنجی وجود دارد و کوسه با باز نگه داشتن دهان خود در سطح پلانکتون ها را فیلتر می کنند با این حال آنها می توانند ماهی های کوچک مانند ساردین ، آنچوی و حتی اسکوییدها و ماکرول ها را هم با همین بافت اسفنجی فیلتر کنند . البته در دهان آنها دندان های زاید ریزی نیز وجود دارد . tawny sharks دارای روش خاصی در تغذیه هستند واز مری به عنوان پمپ مکنده ای برای استخراج شکار از مخفی گاه های شان استفاده می کنند .wobbegong sharks کوسه هایی پهن با ظاهری عجیب و سبیلک های حسی شبیه به ریشه های ریشه داری برای تعین محل کردن غذا هستند. این کوسه ها مهاجم نیستند و اغلب در استخرهای جزرومدی و کم عمق صخره ای استراحت می کنند وگاهی به طور اتفاقی افرادی را با دندان های بلند و خنجر مانند خود زخمی می کنند.
درمیان گوته های این راسته کوسه وال ها وsharks bluegray carpet گونه هایی در معرض خطر هستند .
Goblin sharks, Sand tiger sharks & False sand tiger sharks ( crocodile sharks)
راسته Odontaspidiformes
این کوسه ها نسبتا بزرگ بوده وطول شان معمولا بین 2.5 تا 3 متراست. این راسته شامل 7 گونه در 4 جنس و 3 خانواده می باشند. Sand tiger sharks با نام علمی ) Carcharias Taurusخانواده Odontaspididae که این خانواده شامل5 گونه به همراه یک گونه ی جدید در جزیره ی مالپلوی کلمبیا ) در سراسر جهان در آب های کم عمق مناطق گرمسیری و معتدل یافت می شوند .
این گونه در آمریکای شمالی(tiger sharks و در استرالیا Grey nurse sharks) و در جنوب آفریقا به عنوان spotted ragged tooth sharks معروفند و یکی از بهترین گونه هایی هستند که در آکواریوم ها و پارک های دریایی نگهداری می شوند . در زمان گشت زنی دهانشان تقریبا باز است و دندای های تیزو بلند شان ظاهری درنده به آنها می دهد ولی آنها نسبتا آرام و سربه راه هستند . در این کوسه ها حداعلی تولید مثل به روش oophagy صورت می گیرد . ماده ها 6 تا 8 جنین در رحم خود دارند و بزرگترین و قوی ترین جنین ها در رحم مادرشان جنین های دیگر را می خورند واز هان دوران تمرین شکار می کنند و تنها 2 توله متولد می شوند.
False sand tiger sharksکه به crocodile sharks Pseudocarcharias kamoharai))نیز معروفند
( خانواده Psedocarchariidae) در آب های عمیق چین و شرق و غرب آفریقا زندگی می کنند . این کوسه های کفزی چشم های بزرگی دارند و سر آنها کاملا نوک تیز است . در کبد آنها روغن بسیار زیادی وجود دارد که سبب شناوری آنها می شود . تولید مثل این کوسه ها نیز به صورت oophagy است ودر هر بار 4 نوزاد به دنیا می آورند .
goblin sharks با نام علمی Micsukurina owstoni ( خانواده Scapanorhynchidae) که شاید عجیب و غریب ترین ظاهر را در میان کوسه های زنده داشته باشند به عنوان زشت ترین کوسه ی دنیا شناخته شده اند .
پیش آمدگی بیل مانند پیشانی شان مانند شاخی است که وظیفه آن هنوز ناشناخته است شاید با آن میدان الکتریکی شکار را شناسایی می کنند و بعد با دهان قابل بیرون زدن شان شکار را می ربایند . صیادان ژاپنی در ابتدا که آنها را صید کردند نام tongu zame به معنی goblin sharks یا کوسه جنی را بر روی آنها گذاشتند . این کوسه ها همانند frilled sharks در سال 1890 در خلیج ساگامی ژاپن صید شدند با این حال این کوسه های بزرگ m 4.5 کمتر شناخته شده اند . رنگ شان سفید مایل به صورتی نیمه شفاف است و کمی بعد از مرگ رنگ آنها قهوه ای تیره می شود .
Crocodile sharks وsand tiger sharks در معرض خطر انقراض هستند
requiem sharks
راسته Carcharhinifomes
بیشترین کوسه های زنده یعنی حدود 100 گونه در 10 جنس و 1 خانواده Carcharhiniformes)) در این راسته رده بندی می شوند . این کوسه ها از لحاظ اینکه کوسه های تیپیک هستند بسیار مورد توجه می باشند . بدن streamline با دو باله ی پشتی بدون خارو باله ی مخرجی و پنج شکاف آبششی با طولی حدود m 3.5 از صفات بارز آنها می باشد . آنها در دریاهای گرمسیری و معتدل و اکثرا دربالای فلات قاره جایی که اساسا از ماهی ها و اسکوئیدها تغذیه می کنند یافت می شوند . این کوسه ها اغلب در شب فعال هستند به استثنای (Galeocerdon cuviei) که با طول بیش ازm6 بزرگترین requiem sharksهستند .
کوسه ببری ها مسلما یکی از خطرناک ترین کوسه ها می باشند. آنها در کل آشغال جمع کن هستند و هر چیزی را که از گلویشان پایین می رود مانند کفش، قوطی ، پرندگان و حتی بخش های بزرگی از بدن انسان را قورت می دهند .بچه های کوسه ببری دارای خط های تیره ای بر روی یک زمینه ی خاکستری متالیک هستند و نام آنها به همین علت کوسه ببری گذاشته شده البته با گذشت زمان این خط ها محو می شوند.
همه ی گونه های جنس Carcharhinus (که از لغت یونانی karcharos به معنی نوک تیز و rhinos به معنی بینی مشتق شده )، بسیار متداول هستند . رنگ کنارهای بدن این کوسه هاخاکستری متالیک یا قهوه ای است و بعضی لبه ها یا نوک باله های شان سفید یا سیاه است از این رو به نام های , silvertip sharks whitetipsharks , blacktip sharks نیز معروفند . بعضی از آنها مهاجرت های طولانی را در تابستان به آب های معتدل انجام می دهند


همانند کوسه ببری ها جزء گونه های خطرناک هستند (Carcharhinus leucas) یا کوسه گاوی Bull sharks و در آب های سواحل مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری سراسر جهان یافت می شوند. آنها برای دوره های طولانی وارد دریاچه های آب شیرین یا رودخانه ها می شوند و حدودkm 3700 بالای رودخانه ی آمازون و km2900 بالای رودخانه میسی سیپی و بیشتر ازkm 1000در رودخانه ی زامبزی و دریاچه ی نیکاراگوئه دیده شده اند .
تصور می شد کوسه هایی که در آب های شیرین هستند هرگز وارد اقیانوس نمی شوند بنایراین گونه هایی جدا بوده و نام گذاری آنها بر اساس آب هایی که در آن دیده می شدند صورت می گرفت مانند Carcharhinus nicaraguensis .
گسترش جانبی سر در hammerhead sharks ( جنس Sphyrna) معمایی بزرگ برای بیولوژیست ها می باشد. چشم ها و منافذ بینی آنها در انتهای سر چکشی شان قرار گرفته . تئوری های زیادی در این مورد وجود دارد . این حالت سر به آنها میدان دید بهتری می دهد و سبب می شود تا آنها دارای حس بویایی stereoscopic باشند و شاید باعث افزایش توانایی مانور دادن برای گرفتن شکارهای چابک مانند اسکوئید ها شود. همچنین گیرنده های الکتریکی یا همان Ampullae de lorenzini در سرشان بسیار افزاش یافته به این ترتیب آنها مدام سر خود را به اطراف تکان داده و شکارخود را در زیر شن ها پیدا می کنند این کوسه ها در شب تغذیه می کنند وطعمه ی دلخواه آنها سپر ماهیان زهردار می باشد و روزها در دسته های 100 تایی با هم شنا می کنند . کوسه سرچکشی ها مهاجرت های منظمی را به دنبال میدان مغناطیسی زمین انجام می دهند .
Blue sharks (Prionace glauca) کوسه های حریصی هستند که با باله های سینه ای بلند شبیه به بال خود پیوسته در سطح آب گشت زنی می کنند و حتی به شناگران نیز حمله می کنند اما آنها در اقیانوس های باز بسیار دورتر از خشکی بسر می برند و با سرعتی حدود km/h69 حدودkm 3000 و گاهی تاkm 6000 سفر می کنند در این بیابان اقیانوسی که به ندرت طعمه ای یافت می شود آنها چشمان بزرگ برای شکار و همچنین خارهای آبششی انگشت مانندی برای گرفتن ماهی های کوچک دارند. این کوسه های زنده زا بوده وحدود 50 بچه به دنیا می آورند .
در کوسه های بینی تیز (Rhizopriodon terranovae) جنین ها ابتدا از کیسه زرده تغذیه کرده و بعد از اتمام زرده جفت ایجاد می شود . اما در کوسه های بینی پهن( Scoliodon laticaudus )جفت از ابتدا تشکیل شده ودر واقع زرده ای وجود ندارد به همین دلیل تولید مثل آنها از جهات بسیاری مشابه پستانداران است .
حالت عجیبی که در جنین کوسه های بینی سفید whitetip sharks دیده می شود ، کیسه زرده ی بزرگ عجیبی است که با لوله ای بلند به لوله ی اویدوکت جنین های تازه متولد شده متصل است.
در میان کوسه های این راسته ( Carcharhinus borneensis ) borneo sharks و spear tooth sharks ( Glyphis glyphis) در معرض خطر انقراض هستند.
Hound sharks) smooth dogfish sharks)
راسته Triakiformes
30 گونه از کوسه ماهیان در 9 جنس و 1 خانواده Triakidae در این راسته قرار دارند. این کوسه ها در سراسر جهان در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری و دریاهای معتدل یافت می شوند . آنها به طور متوسط کوسه های بزرگی هستند و طول شان بهm 2 می رسد . این کوسه ها نزدیک بستر بسر می برند ودندان های آسیابی برای له کردی و خوردن سخت پوستان و نرمتنان دارند .
Leopard sharks Triakis semifasciata))کوسه هایی باالگوی های رنگی زیبا به صورت خال های خاکستری تیره تا سیاه برروی یک زمینه ی نقره ای بوده وبرای آکواریوم های عمومی بسیار رایج هستند .
این کوسه ها در شمال شرقی اقیانوس آرام یافت می شوند و همه آنها مهاجرت های طولانی را در زمستان به آب های گرمسیری ودر تابستان به آب های معتدل برای تولید مثل انجام می دهند . ماده ها تخم گذار زنده زا هستند و حدود 10 تا20 جنین را هر دفعه به دنیا می آورند. این کوسه ها بی خطر هستند .
Cat sharks & false cat sharks
راسته Scyliorhiniformes
در حدود 78 گونه از cat sharks در 18 جنس و 3 خانواده رده بندی می شوند. اساسا این کوسه ها آرام حرکت می کنند وآب های سرد و عمیق را ترجیح می دهند. آنها نزدیک یا روی بستر اقیانوس ها از مناطق کم عمق تا عمقی بیشتر ازm 200 در سراسر جهان یافت می شوند. بیشتر آنها دارای الگو های رنگی خالداردر تمام عمر خود هستند.
کوسه گربه ای ها شب ها به شکار نرمتنان ، سخت پوستان و ماهی های کفزی مشغولند واکثرا با سبیلک های حسی خودمحل شکار را تشخیص می دهند. بیشتر گونه ها کوچک هستند و بالغ ها در حدود1 تا 1.5 متر می باشند اما بعضی از گونه ها مانند false cat sharks ( خانواده Pseudotriakidae ) طو شان به m3 می رسد .
swell sharks ( جنس Cephaloscyllium از خانواده ی Scyliorhinidae ) زمانی که وحشت می کنند مقدار زیادی آب را قورت داده و باد می کنند به طوری که محیط کمرشان 3 تا4 برابراندازه طبیعی می شود. کوسه گربه ای ها دارای پلک سوم هستند. این گونه ازکوسه ها تخم گذار هستند. تخم های آنها در غلاف های نرمی قرار می گیرند اما مدتی بعد از تماس با آب دریا کم کم سفت می شوند. در گوشه های این غلاف های کیف مانند ریشه های پیچنده ای قرار دارد که به عنوان لنگری به دور علف های دریایی می پیچد . مواردی از این تخم ها که به ساحل شسته می شوند به عنوان کیف پریان دریایی mermaid purses)) شناخته شده اند. رشد جنین تا جذب کامل کیسه زرده ی بزرگ آنها یعنی چیزی حدود 7 ماه یا بیشتر طول می کشد.
Lesser spotted dogfish Scyliorhinus canicula)) از آب های انگلستان گونه ای تجاری است که به عنوان rock fish و یا salmon rock به فروش می رسد. این کوسه سگ ماهی واقعی نیست زیرا باله های پشتی آنها بدون خار است و باله مخرجی نیز دارند.


چهار گونه از کوسه های این راسته در معرض خطر هستند که از آن جمله pygmy sharks با نام علمیPoroderma africanum
Spiny dogfishes
راسته Squaliformes
این راسته شامل 70 گونه کوسه در12 جنس و تنها یک خانواده Squalidae می باشد البته در بعضی منابع آنها را در جنس ها و خانواده های بیشتری رده بندی کرده اند. این کوسه ها اساسا در آب های عمیق سراسر جهان در مناطق گرمسیری ، نیمه گرمسیری و معتدل وحتی در دریاهای منجمد شمالی و جنوبی نیز یافت می شوند.
Spiny dogfish sharks Squalus acanthias) ) در شمال اقیانوس اطلس با دو باله ی پشتی خار دار و فقدان باله مخرجی کوسه سگ ماهی واقعی هستند .
این کوسه ها که به ندرت ازm 1 تجاوز می کنند ازگونه های تجاری مهمی هستند و به pickled dogfish یا spur dogfish sharks نیز معروفند. سالانه 10 میلیون از این کوسه ها صید می شوند و ذخایر آنها در حال نابودی است. این کوسه ها در دسته های بزرگی که در زمان بلوغ تنها شامل یکی از جنس های نر یا ماده می باشند مهاجرت های طولانی را انجام می دهند و هر تابستان به آب های قطب شمال می روند. کوسه سگ ماهی های خاردار طولانی ترین دوره ی بارداری راکه حدود 18 تا 24 ماه است دارند. ماده ها تخم گذار زنده زا هستند در سن 24 سالگی بالغ می شوند و هر بار بیش از 70 تا 80 بچه به دنیا می آورند. در ضمن آنها طولانی ترین عمر را دارند وتا 70 وحتی 100سال نیز عمر می کنند. در زمان صید صیادان از خار های آنها حزر می کنند زیرا در قاعده ی هر کدام از خارهای باله ی پشتی آنها بافت تولید کننده ی سم وجود دارد البته این سم دردناک ، کشنده نیست. بر روی دومین خار باله ی پشتی آنها خطوط تیره و روشنی که نشانه ی رشد زمستانه و تابستانه ی آنهاست وجود دارد .
بسیاری از گونه های آب های عمیق این راسته به ویژه lantern sharks یا کوسه فانوسیان ( جنس Etmopterus) دارای اندام های تولید کنده ی نوربوده و بیولومینسانس دارند که باعث جذب اسکوئیدهای آب های عمیق می شود. همین طور دارای چشمان بسیار حساس درسطح پایین نورهستند . کوسه هایی که به پایین ترین اعماق می رسند Portuguese sharks ( Centroscymmus coelolepis) هستند. این کوسه ها معمولا ساکن اعماقm 400 بوده اما از اعماق m3675 نیز صید شده اند.
کوچک ترین کوسه ی دنیا که در سال 1985 در عمقm 296 در سواحل کارائیب کشف شد
dwarf lantern sharks( Etmopterus perry) نرها در زمان بلوغ cm16 که و ماده ها حدودcm 19 و جنین های متولد شده حدود cm6 هستند و شاید گونه ی دیگری تقریبا هم اندازه این کوسه می باشد
pygmy sharks Squaloidon laticaudus)) با این حال ماده ها در زمان بلوغ کمی بزرگتر و حدود cm20 هستند .
sleeper sharks عظیم الجثه تنها کوسه هایی هستند که همیشه ساکن آب های قطب شمال بوده و اغلب در زیر یخ ها زندگی می کنند. مانند Greenland sharks (Somniosus microcephalus که طول شان به 6.4 تا 7.4 متر می رسند آنها از فک ها ولاشه ها تغذیه می کنند. و با وجود تنبل بودن خطرناک بوده و حتی رقیب کوسه های سفید هستند اما کمتر مورد توجه قرار گرفته اند.همچنین آنها تنها کوسه هایی هستند که دارای گوشت سمی برای انسان می باشند.
جالب ترین گونه هی این راسته یا کوسه های کلوچه برbrasiliensis) Isistius)هستند.
کوسه های غارتگر و تنبلی که فقط cm50 رشد می کنند و در اعماق آب های گرمسیری در عمقی حدود m350زندگی می کنند. این کوسه ها به نام های cigar sharks ( به علت رنگ و بدن کشیده و کوچک شان )، Luminous sharks ( به علت تششع نور سبز از زیر شکم شان و کوسه ی برزیلی نیز معروفند. این کوسه ها با چشمان بزرگ و مردمک سبز بالای سر حیوانات بزرگ مانند وال ها و دلفین ها شنا می کنند وبا پرویی آنها را گاز گرفته و با تاب دادن بدن شان قطعه کاملا گردی از گوشت آنها را جدا می کنند. لب های شبیه مکنده و آرواره های محکم ودندان های طویل آرواره ی پایینی به آنها کمک خواهد کرد.
گونه های جنس Oxynotus مانند angular rough shark (Oxynotus centrina) کوسه هایی با ظاهر عجیب با پشتی بر آمده و دو باله پشتی بزرگ و سست که در هر کدام یک خار بزرگ فرو شده و فلس های خارداری که برای تهیه سمباده بکار می روند . در زبان های اروپایی به آنها sea pig یا خوک دریا می گویند.
Bramble sharks ( جنس Echinorhinus) کوسه های غیر معمولی با فلس های پهن وبسیار بزرگ که بر روی پوست شان پراکنده شده و ظاهر یک بته ی خاردار bramble)) را به آنها می دهد.
این گونه ها با اینکه بالای m2.7 طول دارند اما اسکلت انها کلسیفینه نشده و بی نهابت نرم هستند.
Threshr sharks ,mackerel sharks & megamouth sharks
راسته isuriformes (lamniformes)
10 گونه از بزرگترین کوسه ها ماهیان در 6 جنس و 3 خانواده که در سراسر جهان در دریاهای گرمسیری و معتدل پراکنش دارند در این راسته قرار می گیرند.
Thresher sharks (خانواده alopiidae) که نامشان به علت لوب بالایی بی نهایت باریک و بلند باله دمی شان مشتق شده این کوسه ها تا 6m رشد می کنندآنها میان دستجات ماهی های کوچک مانند هرینگ،ساردین و... شنا می کنند و از دم شان به عنوان شلاقی استفاده کرده و آن را در میان دسته های ماهی برای کشتن و بی حس کردن شان می کوبند.آنها شنا گران قوی هستند و می توانند از آب بیرون بپرند. تولید مثل این کوسه ها به صورت oophagy می باشد و2 تا 4 توله بزرگ با طولm 1.5به دنیا می آورند.
یکی از کوسه های شگفت آور megamouth sharks
( خانواده megacasmidae) هستند این کوسه ها اولین بار در نوامبر 1976 در هاوایی صید شدتد. طول آنها بیش از m5 بوده و هم اکنون در ژاپن،اندونزی، فیلیپین، آمریکا، برزیل؛ سنگال یافت می شودآنها فیلتر کننده هستند و مهاجرت های شبانه روزی انجام می دهند روز ها در اعماق به سر می برند وشب ها برای خوردن غذا به سطح نزدیک می شوند. تصور می شود آستری در سقف دهانشان وجود دارد که bioluminescence یا زیست تابی در انجا صورت گرفته و سبب جذب شکار می شود. تحقیقات نشان می دهد که آنها یک رابطه دور با basking sgarks دارند.
خانوادهsharks mackerel (Iisuridae) شامل کوسه های مشهوری مانند: porbeagle ، salmon sharks


(جنس lamna)، mako sharks )جنسIsurus)، ) basking sharks جنس (Cetorhinus،
Great white sharks (جنس Carcharodon) می باشد. این کوسه ها شناگران سریعی هستند که پرش های تماشایی به هوا انجام می دهند ، علت این رفتار هنوز نا شناخته است و شاید یک تلاش برای بیرون کردن پارازیت های پوست شان باشد. بیشتر گونه ها خون گرم homoiothermic بوده و دمای خون خود را بالا تر از محیط نگه می دارند.
Mako sharks با طولی بیش از m 6 از سریع ترین ماهی های جهان هستند و سرعنشان به بالای 95 km/h می رسد. ترسناک ترین کوسه و ستاره فیلم آرواره ، great white sharks
(Carcharodon carcharias) است که White pointer،blue pointer، man eater، یا به طور ساده white sharksk، نیز نامیده می شوند.
البته bull sharks, tiger sharks نیز جز گونه های خطرناک هستند و مانند کوسه سفید ها شهرت بدی دارند. طول کوسه سفید بهm 6.7 متر می رسد و غذای آنها پستانداران دریایی است که آرواره های محکم و دندان های تیز آنها را قادر به گاز گرفتن تکه های بزرگی از گوشت وال ها ، سیل و شیر های دریایی می سازد. تولید مثل این کوسه ها نیز oophagy و جنین ها در بدن مادر از تخم های لقاح نیافته تغذیه می کنند. این کوسه تنها ماهی است که می تواند سرش را از آب در جستجو یا تعقیب شکار بیرون بیاورد . کارشناسان معتقدند که در حقیقت آنها به ندرت گوشت انسان هایی را که به آنها حمله کرده اند می خورند و مسئول یک سوم از مرگ های ناشی از حمله کوسه به انسان می باشد.
کوچکترین اعضای خانواده mackerel sharks شامل salmon sharks, porebeaglesharks ( که گاهی به عنوان pacific porbeagles نیز شناخته شده اند) می باشند که طول آنها بهm 2.7 متر می رسد و به ترتیب در اقیانوس اطلس وآرام یافت می شوند.
Basking sharks با طولی حدود m 10 و وزنی حدود ton 4 که فقط در دریاهای معتدل یافت می شود مقام دوم را بعد از whale sharks در اندازه دارند. این کوسه ها نیز فیلتر کننده هستند اما روش فیلتر کردن این دو گونه با هم متفاوت است basking sharks فقط به فیلتر کردن غیر فعال متکی هستند ودارای 150 خار آبششی با منشا فلس های پلاکوئیدی هستند که در فصل پاییز می ریزند و دوباره در فصل بهار رشد می کنند این کوسه ها در خلال فصل زمستان غیر فعال هستند و در زمان شنا دهان عظیم شان را باز نگه می دارند. آنها مدت های طولانی است که در اقیانوس اطلس و آرام صید می شوند اساسا صید این کوسه ها به علت کبد بسیار بزرگشان که حدود 2000 لیتر روغن غنی از ویتامین A داشته صورت می گیرد نام این کوسه ها به دلیل رفتارشان در زمان شنا کردن و استراحت در سطح می باشد.
Angl sharks
راسته Squatiniformes
این راسته شامل 15 گونه از کوسه ماهیان در 1 جنس و خانواده (squatinidae) می باشد. Angl sharks ظاهری شبیه سفره ماهیان دارند، بدنی پهن، باله های سینه ای و شکمی وسیع، عدم باله مخرجی و همچنین به دلیل ارتباط نزدیکشان با سفره ماهیان skats)) و سپر ماهیان(rays) بسیار مورد توجه هستند اما به دلیل موقعیت دهانشان که به بالای پوزه نزدیک است و شکاف های آبششی شان که جانبی هستند کوسه واقعی محسوب می شوند.این کوسه ها معمولا بالای .8m1 طول دارند و در آب های کم عمق دریاهای گرمسیری و معتدل جهان یافت می شوند. با این حال یکی از گونه ها در عمق پایین تر از 1300m حضور دارد. این کوسه ها اغلب روزها و یا هفته ها خود را در میان شن های کف بستر به صورت نیمه مد فون استتار می کنند و به انتظار شکار باقی می مانند ، زمانی که شکاربه آنها نزدیک شد و آنها با سیبیلک های بویایی خود حضور شکار را تشخیص دادند همین کوسه های بی حال به سرعت به وسیله آرواره های قابل بیرون زدن و دندان های میخی شان شکار را می رباید و سریع عمل می کنند. بعضی از گونه ها اقتصادی می باشند و گاهی اوقات monkfish نیز نامیده می شوند.
گونه های مدیترانه و شرق اقیانوس اطلس کاملا متفاوت هستند و ماهی فروشان آنها را به عنوان monkfish می فروشند. تولید مثل آنها نیز oophagy است و بالای 25 توله به دنیا می آورند
Hiddenangel sharks (Squatina occults) در معرض خطر هستند
Saw Sharks
راسته Pristiophoriformes
5 گونه از saw sharks در 2 جنس و 1 خانواده قرار می گیرند. این کوسه ها با داشتن پوزه تیغه ای شکل طویل و پهن به saw fishes واقعی (Pristiformes) شباهت دارند اما پوزه این دو گونه به طور مستقل تکامل یافته. در saw sharks دندان هایی که در لبه های پوزه قرار گرفته اندازه های مختلفی دارند و اتصال این دندان ها نسبتا سست است ولی در saw fishes دندان ها هم اندازه هستند و توسط حفرات اتصال (sockets) محکم به آرواره وصل شده اند. همچنین شکاف های آبششی در اره ماهیان شکمی ولی در کوسه اره ای ها جانبی است.
آنهاکوسه های نادری هستند که معمولا طولشان به 1.8m می رسد و بیشتر ساکن غرب اقیانوس آرام و جنوب غرب اقیانوس هند هستند و یک گونه از آنها در اقیانوس اطلس درآب های عمیق باهاما، کوبا و
فلوریدا یافت می شود.six gill saw sharks Pliotrema warreni ) دارای 6 شکاف آبششی هستند و 1 شکاف آبششی اضافه نسبت به جنسPristiophorus دارند.
در این کوسه ها یک جفت سیبیلک های طولانی در زیر پوزه شان وجود دارد که به آنها در پیدا کردن نرمتنان و سخت پوستان در کف آب کمک می کند. دندان های آنها پهن هستند و برای له کردن بکار می رود و اره شان به ظاهر فقط برای دفاع کردن استفاده می شود. saw sharks
زنده زا هستند و 15-20 توله به دنیا می آورند و برای جلوگیری از صدمه دیدن مادر در زمان تولد، توله هایی که به دنیا می آیند دارای یک اره قابل انعطاف و نرم هستند که به عقب خم شده این اره مدتی بعد از تولد محکم و سخت می شود.
تالیف وترجمه
هانیه همایونی کارشناس شیلات و دانشجوی کارشناسی ارشد بیولوژی دریا

منابع:

Michael wricht & Giles sparrow . 2003 . Grange Book-1
2-Dr. G. Cogger, Dr . N. Eschmeyer , Dr . R. Paxton & Dr. G. Zweifel .2004 .Encyclopedia of Reptiles , Amphibians & Fishes . Fog city press
3-Andrew Campbell & John dawes . 2005 . Encyclopedia of underwater life . Oxford university
4-www.sharktrust.org
5-www.oceanoasis.org
6-www.flmnh.ufl.edu
7-www.teachanimalobjectivity.com
8-www.davidfleetham.com
9-www.enchantedlearning.com
10-www.squali.com
11-www.elasmo-research.org
12-www.worldofsharks.net
13-www.seapics.com

+ نوشته شده در  85/09/08ساعت 13:54  توسط رضا گرجی  |